Niestępowo - moja wspaniała miejscowość...

Niestępowo to mała, malownicza wioska. Otoczona lasami i małymi wzgórzami, leżąca nad rzeką Radunią. Ziemia, po której stąpają mieszkańcy Niestępowa kryje w sobie wiele wspaniałych zabytków z zamierzchłych czasów, przesiąknięta jest krwią napoleońskich żołnierzy i więźniów prowadzonych z KL Stutthof.

Pierwsze wzmianki o Niestępowie pochodzą z 1338 roku. Niestępowo to prastara osada, o charakterze rolniczym, leżąca na Wyżynie Gdańskiej, zwanej także Wysoczyzną, wchodzącą w skład Pojezierza Kaszubskiego. Obszar ten to uformowane w epoce lodowca faliste moreny denne powstałe w miejscach powolnego potnienia mas lodowych. Istotnym składnikiem tego krajobrazu są liczne jeziora, rzeki, kanały, które dodają tym terenom malowniczości i niezwykłego uroku.

Osada zajmuje obszar 507,01 ha. Zamieszkuje ją ponad 1506 mieszkańców (stan na rok 2022). Od 1975 roku wieś Niestępowo należy do gminy Żukowo.

Nazwa miejscowości pochodzi wg teorii dr Urszuli Kęsikowskiej, od imion słowiańskich jednoczłonowych: Nieustęp, Niestoj, Niestęp z sufiksem-ov natomiast prof. Edward Breza klasyfikuje ją jako nazwę dzierżawczą wskazującą na pierwotnego właściciela.

Pierwsza nazwa wsi brzmiała zupełnie inaczej. W 1338 r. niemieccy lokatorzy zakładając nową osadę nazwali ją Lichtenfelg ( licht – światło, feld – pole ). Nie istnieją żadne informacje kiedy i dlaczego nazwę tę zmieniono, ale w 1438 r. po raz pierwszy w dokumentach zamiast nazwy Lichtenfelg pojawił się staropolski odpowiednik Niestępowa – Niestępow. W roku 1537 występuje kolejna nazwa Nestenpo.

Z powodu braku źródeł nie wiemy jak kształtowało się osadnictwo na terenie Niestępowa w okresie późno lateńskim i rzymskim. Mieszkańcy Pomorza kontynuowali wtedy w zakresie kultury materialnej tradycję swoich łużyckich i pomorskich przodków, a zmarłych grzebali w grobach jamowych.

Od X-XIII wieku Pomorzem Gdańskim rządziła dynastia Książąt Pomorskich pod zwierzchnictwem króla polskiego. Niestety brak jest informacji do kogo należała ziemia, na której potem powstało Niestępowo.

W 1338 roku niemieccy lokatorzy założyli na nowowykarczowanym polu, niedaleko Przyjaźni, wieś, którą nazwali Lichtenfeld. Nazwę tą później jak już wspomniano zmieniono na Niestępowo. 24 maja 1457 roku Kazimierz Jagiellończyk podarował Reinoldowi Niederhoff, długoletniemu burmistrzowi Gdańska trzy wsie, wśród których znalazło się Niestępowo. Był to dowód uznania za pomoc w umacnianiu władzy królewskiej w Gdańsku w latach 1454 – 1457.

Kolejna wzmianka o Niestępowie pojawiła się dopiero w 1520 r. 18 maja tegoż dnia Jan Czerniowski, z powodu nieznanego ze źródeł obciążenia wojennego, otrzymał zgodę na wykupienie z rąk familii Niederhoff, wsi Niestępowo i Przyjaźń, z prawem zamieszkania tam do końca życia. Źródła jednak nie podają czy Czerniowski rzeczywiście te dobra wykupił. W 1551 roku Niestępowo powraca w ręce Niederhoffów. Właścicielem wsi został Henryk Niederhoff, senator i obywatel gdański. Cztery lata później pojawiła się informacja o włączeniu terytorium wsi do skarbu królewskiego, ponieważ posesorzy nie zadośćuczynili jakiejś wyprawie wojennej.

W XVI wieku Niestępowo należało do parafii Przyjaźń, w której jednak kościół zajęli protestanci. Katolicy chcąc uczestniczyć w nabożeństwach musieli jeździć do Żukowa. Nie wiemy, kiedy i z jakich powodów właścicielami Niestępowa stali się Wolscy. Nastąpiło to prawdopodobnie już w XVII i zapewne stąd wziął się pomysł wybudowania przez Wolskich prywatnej kaplicy, która istniała do 1686 roku. W 1748 roku Aleksander Wolski postawił nową kaplicę w Niestępowie na terenie dworku. Bp. Czapski pozwolił na odprawianie Mszy Świętej. Kaplica przetrwała do XIX wieku. W 1749 roku we wsi stał dwór, młyn i 17 domów.

Po pierwszym rozbiorze Polski Niestępowo zostało włączone w granice państwa Pruskiego i na mapie z 1796 roku po raz pierwszy została użyta hybryda niemiecko-polska Nestempho.

Dnia 3 września 1806 na terenie Niestępowa kwaterowały dwie kompanie regimentu generała von Kaufberga. W następnym roku 30 stycznia przez wieś przeszło około 2000 żołnierzy pruskich, a na początku lutego komenda 24 huzarów pruskich, która przy okazji skonfiskowała kilka sań z owsem.

11 marca 1807 roku do sąsiedniej wsi Przyjaźń, przybyła komenda wojska polskiego pod dowództwem generała Antoniego Kruszyńskiego, wchodząca w skład Legionów Dąbrowskiego. Tenże generał zarządził w Niestępowie wielką konfiskatę żywności i zwierząt gospodarskich, która naruszyła w wielkim stopniu zapasy mieszkańców. Dokonane rabunki przez kolejne wojska, które przechodziły przez teren Niestępowa trwały do 10 czerwca 1807 roku.

Właściciel Niestępowa Walenty Wolski umarł 16 marca 1829 roku, mając 79 lat, pozostawiając żonę Franciszkę z domu Prądzyńska i jedyną córkę Teodorę Łaszewskę.

W 1835 roku rząd uchwalił ustawę o budowie nowej lini kolejowej, mającej przebiegać przez Niestępowo oraz Starą Piłę do Pruszcza Gdańskiego. Do użytku oddano ją 1 września 1886 roku. Od 1886 roku Niestępowo należało do powiatu kartuskiego (wcześniej do gdańskiego). We wsi stały 22 domy, cegielnia i wodny młyn o trzech gankach nad Radunią. W tym czasie wieś zamieszkiwało 118 katolików i 118 ewangelików. Najbliższa stacja pocztowa i telegraficzna znajdowała się w Lublewie oddalonym o 5 km

Kolejny właściciel, Hartman w 1901 roku sprzedał wieś Królewskiej komisji kolonizacyjnej w Poznaniu. Majątek podzielono na 34 parcele. Nowe gospodarstwa przejęli przeważnie repatrianci niemieccy znad Wołgi. W tym czasie rozpoczęto budowę szkoły, którą ukończono w 1906 roku. Uczęszczało do niej 80 niemieckich dzieci. W tym też okresie ( w 1907 roku ) wybudowano kościół ewangelicki. Świątynia usytuowana jest nad rzeką Radunia.

Mocą Traktatu Wersalskiego Niestępowo znalazło się na terenach należących do Polski. Część niemieckich rodzin (trzynaście) wyprowadziło się ze wsi, a na ich miejsce przybyli polscy osadnicy. W tym czasie sołtysem wsi był Franciszek Regliński. Szkoła została zamieniona na polską. Do uczniów z Niestępowa dołączyły dzieci z Widlina. W latach 1929 – 1930 bracia Ciroccy założyli elektryczność. Sieć pociągnięto z Rutek. W tym czasie stale rosła liczba polskiej ludności. Nabywcami ziem byli przede wszystkim Kaszubi z okolic Kartuz. Na prośbę mieszkańców, biskup Stanisław Okoniewski, 14 grudnia 1933 roku erygował nową parafię p.w. najświętszego Serca Pana Jezusa w Niestępowie.

W dniu rozpoczęcia II wojny światowej, 1 września 1939 roku rodziny niemieckie wyprowadzili się do Niemiec. Wieś i jej mieszkańcy doświadczali wielu represji ze strony niemieckiego okupanta. W 1941 roku wywieziono do Dachau pięciu mężczyzn, którzy prawdopodobnie sprzeciwili się sprowadzeniu przesiedleńców. Niestety czterech z nich nigdy nie powróciło. 11 lutego 1942 roku oddziały SS i S.A. wyeksmitowały na przymusowe roboty do Niemiec około 10 rodzin. Po wojnie część z nich wróciło do Niestępowa. Na przełomie stycznia i lutego 1945 roku odbyła się ewakuacja więźniów obozu koncentracyjnego w Stutthofie. Byli oni eskortowani przez esesmanów w grupach po 500 osób, oddzielnie kobiety i mężczyźni. Tych, którzy opóźniali marsz, dobijano na miejscu strzałem z karabinu. Łącznie zebrano 36 martwych ciał, które pochowano w zbiorowej mogile na tutejszym cmentarzu.

Walki o wyzwolenie wsi prowadzone były w 1945 roku i trwały około czternastu dni. Po przełamaniu obrony Niemców na rzece Radunia, front przesunął się w kierunku Gdańska. Rosjanie przebywali w Niestępowie do końca lipca, aby złupić je doszczętnie. Kościół przetrwał wojenną zawieruchę bez większych uszczerbków. Zaraz po zakończeniu działań wojennych mieszkańcy Niestępowa zabrali się do prac remontowych.

W 1956 roku oddano do użytku nowy gmach szkoły oraz powstała Spółdzielnia Produkcyjna.

W latach pięćdziesiątych istniał Młodzieżowy Zespół Artystyczny. Miał on duże osiągnięcia, dlatego też wyjeżdżał często na różne festiwale np. do Warszawy, Krakowa czy Lublina , prowadziła go Lidia Krykant. W 1964 roku odkryto groby skrzynkowe przez nauczyciela p. Popławskiego. W 1973 założono we wsi wodociąg, który rozwiązał problem czerpania wody ze studni głębinowych. W tym samym roku 8 września powstała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna a POP ( Państwowy Ośrodek Polityczny ) w czynie społecznym wybudowała nowy przystanek kolejowy. Mieszkańcy Niestępowa, Widlina i Sulmina wpłacili składkę w wysokości 100 zł od każdej rodziny na materiały budowlane. W kolejnym czynie społecznym w 1986 roku wybudowano sklep i Klub Rolnika. Mieszkańcy w sumie przepracowali 5782 godziny. Rok później 24 marca został otwarty w Klubie Rolnika Klub Seniora. Pod koniec lat osiemdziesiątych (1 kwietnia 1988 roku) powstał Ludowy Zespół Sportowy, który na szczeblu gminnym zajmował czołowe miejsca. Pierwsze w historii wsi wybory do rad narodowych (19 czerwca 1989 roku) rozpoczęły nowy, demokratyczny etap w życiu wsi i jej mieszkańców.

informacje zebrał i opracował: Tomasz Grzmociński